دیابت یا بیماری قند هنگامی بوجود می‌آید که هورمون انسولین - عامل تنظیم‌کننده قند خون - یا به اندازه کافی در بدن تولید نمی‌شود یا  بافت‌های بدن به آن  به درستی پاسخ نمی‌دهند.

در نتیجه سوخت وساز قند در بدن مختل می‌شود و قند خون از حد طبیعی خود بالاتر می‌رود، و در نهایت علائم شاخص دیابت به صورت پرخوری، پرنوشی و پرادراری ظاهر می‌شود.

دیابت یا بیماری قند هنگامی بوجود می‌آید که هورمون انسولین - عامل تنظیم‌کننده قند خون - یا به اندازه کافی در بدن تولید نمی‌شود یا  بافت‌های بدن به آن  به درستی پاسخ نمی‌دهند.

در نتیجه سوخت وساز قند در بدن مختل می‌شود و قند خون از حد طبیعی خود بالاتر می‌رود، و در نهایت علائم شاخص دیابت به صورت پرخوری، پرنوشی و پرادراری ظاهر می‌شود.

هورمون انسولین که از سلول‌های جزایر لانگرهانس در غده لوزالمعده به درون خون ترشح می‌شود، کارکردهای مختلفی در بدن دارد، و از جمله ورود قند  را از خون به درون سلول‌ها تسهیل می‌کند تا سلول‌ها بتوانند برای تامین انرژی خود از آن استفاده کنند.

در صورت کمبود یا عدم تاثیر انسولین قند نمی‌تواند وارد سلول‌ها شود، در نتیجه قند خون بالا می‌رود. بالا رفتن قند خون علاوه بر ایجاد علائم حادی که در بالا به آن اشاره شد، در درازمدت باعث آسیب رساندن به تقریبا هر عضو حیاتی بدن از جمله قلب، مغز، چشم، کلیه‌ها و ... می‌شود.

دیابت را بر حسب علت ایجاد بیماری به دو گروه تقسیم می‌کنند: 

دیابت نوع 1 یا دیابت نوجوانان، که نوعی بیماری خودایمنی است و در نتیجه تخریب نابجای سلول‌های مولد انسولین بوسیله دستگاه ایمنی بدن رخ می‌دهد. علت این بیماری که معمولا افراد را در سنین نوجوانی درگیر می‌کند، دقیقا مشخص نیست و علاجی هم برای آن وجود ندارد.

این بیماران مجبورند از همان ابتدا با تزریق انسولین خارجی کمبود این هورمون را در بدن رفع کنند و قند خود را در حالت عادی نگه دارند.

دیابت نوع 2 یا دیابت بزرگسالان معمولا در میانسالی بروز می‌کند و  زمینه ارثی در ایجاد آن دخیل است. این نوع دیابت به علت مقاومت پیدا کردن سلول‌های بدن به انسولین رخ می‌دهد.

لوزالمعده مبتلایان به این نوع دیابت انسولین تولید می‌کند، اما این مقدار آنقدر کافی نیست که سطح قند خون یا گلوکز را در حد عادی حفظ کند. یک عامل مهم در ایجاد مقاومت به انسولین و بالارفتن قند خون در این بیماران چاقی آنهاست.

دیابت نوع 2 نیز علاجی ندارد، اما کارهای مختلفی می‌توان برای اداره درمانی و نیز پیشگیری از آن انجام داد. برای کنترل و جلوگیری از این بیماری باید رژیم غذایی سالم مصرف کرد، به مقدار کافی ورزش کرد و وزن خود را متعادل نگهداشت.

بیمارانی که این اقدامات در آنها موثر واقع نشود، معمولا تحت درمان با قرص‌های خوراکی پایین‌آورنده قند خون قرار می‌گیرند؛ البته ممکن است در درازمدت این قرص ها تاثیر خود را از دست بدهند و بیمار مجبور شود با تزریق انسولین قند خون خود را طبیعی نگهدارد.

کنترل دقیق دیابت و طبیعی‌کردن قند خون در هر دو نوع این بیماری می‌تواند باعث جلوگیری از بروز عوارض درازمدت تهدید کننده حیات ناشی از آن شود و عمر طبیعی بیماران را تضمین  کند.

دیابت نوع 2 بسیار شایع ‌تر از دیابت نوع یک است به طوری که 90 تا 95 درصد بیماران به نوع 2  دیابت مبتلا هستند.

تغذیه 

تمامی غذاهای مصرفی به یک سرعت و به یک میزان گلوکز خون را بالا نمی برند . افزایش قند خون پس از مصرف هر یک از غذاها به زمان هضم و مایع بودن آن غذا بستگی دارد . مصرف آب میوه ها در حالت ناشتا قند خون را به سرعت بالا می برد ولی مصرف حبوبات و نان های سبوس دار و مواد غذایی پروتئینی معمولاً‌ دیرتر قند خون را بالا می برند. 


عواملی که قند خون را افزایش می دهند <\/h2>


1- افزایش وزن بدن ( اضافه وزن و چاقی )‌



2- افزایش دریافت غذا 



3- افزایش چربی غذا 



4- استرس فیزیکی و روحی 



5- عفونت و بیماری 



6- داروهای مدر و استروئیدها 



7- آب و هوای گرم 



لیست یکسری از مواد غذایی که قند خون را کمتر بالا می برند 



نان بربری – نان تافتون – نان سنگک – نان لواش بومی- نان لواش متری قند خون را دیرتر بالا می برند. 



نان جو - نان باگت و نان سفید قند خون را به سرعت بالا می برند و توصیه می شود که استفاده نشود 



حبوبات و سبزیجات و میوه جات قند خون را دیرتر بالا می برند و برای بیماران دیابتی مفید می باشد .



مصرف سیب زمینی سرخ شده بهتر از سیب زمینی پخته و له شده می باشد (‌در مورد بیماران با چربی خون بالا مناسب نیست ) 



هویچ پخته و پوره شده نیز قند خون را خیلی بالا می برد ولی هویچ سرخ شده کمتر قند خون را بالا 
می برد . 



مصرف ماکارونی بهتر است که به صورت آبکش باشد تا دم شده 



برنج تایلندی و طارم بهتر است که به صورت کته و بدون روغن مصرف شود . 



برنج اوروگوئه و برنج بی نام درجه 2 بهتر است از برنج صدری درجه 1 چون دو برنج نام برده شده در اول کمتر قند خون را بالا می برند . 



در بین میوه جات خشک ( خشکبار ) به ترتیب بهتر است که اول توت خشک – کشمش قرمز یا کشمش پلویی – ‌خرمای خشک ‌- انجیر خشک – کشمش سبز – برگه های زردآلو مصرف شود . 



خرمای مضافتی بم قند خون را سریع بالا می برد . 



مصرف باقلای بدون پوست نیز قند خون را خیلی بالا می برد . 



مصرف مواد غذایی که حاوی ویتامین E  است برای بیماران دیابتی خوب می باشد مثل : گردو – بادام – تخم آفتابگردان 



کاهش وزن نیز در پائین آوردن قند خون موثر است البته باید تحت نظر متخصص تغذیه باشد . 



توصیه های لازم برای استفاده صحیح از گروههای مواد غذایی : 



1- رژیم غذایی مناسبی که تحت نظر کارشناس تغذیه طراحی شده است را رعایت کنید تا دچار نوسان غلظت گلوکز خون نشوید . 



2-محدودیت در مصرف قندهای ساده ( مانند شکر ، عسل ، مربا ، کمپوت ، آب میوه ، نوشابه ) 



3-سعی کنید که بیش تر از نان های سبوس دار ( مانند نان سنگک ) استفاده کنید . 



4- از نان جو استفاده نکنید چون قند خون را بالا می برد . 



5- به جای آب میوه و میوه های خشک از میوه های تازه استفاده کنید . 



6- سبزجات خام حاوی ویتامین ها ، املاح معدنی و فیبر هستند که کالری کمی دارند . 



فیبرها بخش های غیر قابل هضمی از غذاهای گیاهی هستند که به دلیل اثر روی دستگاه گوارش برای بهبود وضعیت قند و چربی خون مفید می باشند . 



7- برای سالاد ، به جای سس مایونز از روغن زیتون و آبلیمو یا سرکه استفاده کنید . 



8- سعی کنید که پوست مرغ را جدا کنید و بعداً مصرف کنید و از مصرف دل و جگر و قلوه و سیرابی و سوسیس و کالباس پرهیز شود . روش هایی چون بخارپز کردن – کبابی کردن – تفت دادن را برای پخت گوشت ها انتخاب کنید . 



از سرخ کردن غذاها پرهیز کنید و در غذا از روغن مایع به جای روغن نباتی جامد استفاده کنید . 



9- کلسترول و چربی دریافتی را محدود کنید ( چربی حیوانی – کره – شکلات – سس مایونز – خامه – بستنی – قندها – شیرینی جات – کیک – ویفر – بیسکویت کرمدار ) 


میوه جاتی که بیماران دیابتی از مصرف آنها باید خودداری کنند :‌<\/h3>

‌ موز – انگور – هندوانه – خربزه – طالبی – لیموشیرین – آب میوه ها مخصوصاً آب انگور – هویچ خام – آب هویچ – سیب زمینی آب پز و پوره شده – خرمای بم مضافتی – کشمش سبز 



مصرف گلابی و زردآلو مانعی ندارد و قند خون را سریع بالا نمی برند .



10-سعی کنید که تعداد وعده های غذایی را در طول روز افزایش دهید (3 وعده اصلی و 3 میان وعده) 



11- روزی یک عدد سیب با پوست بخورید . 



12- در لیست غذایتان ، حبوبات را حداقل 2 بار در هفته قرار دهید .



13-مصرف شلغم و چغندر در ژریم غذایی مانعی ندارد ولی مصرف چغندر بدون دوشاب یا شکر باشد. 



14- حداقل سه بار در هفته به مدت 30 دقیقه یا بیش تر پیاده روی کنید . 



15- ورزش نقش بسیار مهمی در پائین آوردن قند خون و ترشح انسولین دارد . 



16- تخم شنبیله را کوبیده و بعد از هر غذا 5 گرم روزانه با ماست میل کنید یا پودر خشک شده شنبلیله را به اندازه 2 قاشق غذاخوری سرخالی در قدری ماست حل کرده و نصف آن را صبح و نصف دیگر را عصر میل کنید . 



17- عرق گزنه نیز در کاهش قند خون موثر است 



توصیه های بهداشتی برای بیماران دیابتی : 



1- ورزش یکساعت بعد از غذا خوردن به منظور کنترل سطح گلوکز خون توصیه می شود . 



2- از پوشیدن کفش های تنگ خودداری کنید و سعی کنید هرگز بدون کفش راه نروید ( برای جلوگیری از ایجاد زخم در پاها )‌



3- پس از اتمام کارهای روزمره پاها را شسته و با حوله شخصی خشک کنید . 



4- کار با وسایل برنده مثل چاقو و سوزن و … را به حداقل کاهش دهید .