گلوكوم یا آب سیاه یك بیماری چشمی است كه مشخصه آن آسیب بینایی است. علت این آسیب در اغلب موارد بالا رفتن فشار مایع داخل چشم است. گاهی به گلوكوم دزد بی صدای بینایی نیز می گویند زیرا به تدریج و بدون هیچ گونه نشانه ای می تواند بینایی را از بین ببرد.




گلوكوم یا آب سیاه یك بیماری چشمی است كه مشخصه آن آسیب بینایی است. علت این آسیب در اغلب موارد بالا رفتن فشار مایع داخل چشم است. گاهی به گلوكوم دزد بی صدای بینایی نیز می گویند زیرا به تدریج و بدون هیچ گونه نشانه ای می تواند بینایی را از بین ببرد.

دلایل ابتلا به گلوکوم

اگر چشم را به یك بادكنك تشبیه كنیم همان گونه كه فشار هوای داخل بادكنك موجب حفظ شكل بادكنك می شود، فشار مایع داخل چشم  كه به آن فشار داخل چشمی می گویند نیز كمك می كند تا چشم شكل كروی خود را حفظ كند و درست عمل كند. مایع داخل چشم كه به آن زلالیه می گویند به طور مداوم در داخل چشم ترشح می شود. اما مایع اضافی از طریق كانال هایی از چشم خارج می شود تا فشار داخل چشم همیشه ثابت بماند. علل بسیار متنوعی از جمله علل ژنتیك و ارثی می توانند موجب بسته شدن این كانال ها و افزایش فشار داخل چشمی شوند. افزایش فشار داخل چشم موجب آسیب به عصب بینایی می شود. عصب بینایی عصب اصلی انتقال دهنده پیام های بینایی یعنی آنچه ما می بینیم به مغز است و آسیب به آن موجب اختلال در میدان بینایی و در نهایت كوری می شود.

انواع گلوکوم

گلوكوم انواع زیادی دارد اما به طور خلاصه می توان آن را به 3 گروه تقسیم كرد. 

  • كلوگوم زاویه  باز
  •  گلوكوم زاویه بسته
  • گلوكوم مادرزادی


علایم و نشانه ها

علائم و نشانه های گلوكوم بر حسب نوع آن متفاوت است.

  • گلوكوم زاویه باز:

گلوكوم زاویه باز شایعترین نوع گلوكوم است متاسفانه این بیماری تا به مراحل بسیار پیشرفته نرسد هیچ گونه نشانه ای ندارد و هر فرد به ظاهر سالمی ممكن است به آن مبتلا باشد. علت این موضوع این است كه در گلوكوم ابتدا قسمت محیطی میدان بینایی آسیب می بیند و با توجه به اینكه قسمت مركزی میدان بینایی آخرین محلی است كه از بین می رود فرد تا انتهای سیر بیماری متوجه اختلال در بینایی خود نمی شود. در موارد بسیار پیشرفته دید مركزی نیز از بین می رود و كوری ایجاد می گردد.

  • گلوكوم زاویه بسته حاد:

این نوع گلوكوم با درد چشم، قرمزی چشم، تاری دید، روئیت هاله در اطراف نورها، سردرد، تهوع نمایان می شود. این علائم در فردی كه قبلا هیچ گونه بیماری نداشته به طور ناگهانی ظاهر می شود.

  •  گلوكوم مادرزادی:

گلوكوم مادرزادی در نوزادان و شیرخواران با علائم اشك ریزش ‌‌، بستن چشم ها در تماس با نور یا ترس از نور و جمع كردن پلك ها مشخص می شود. گاهی قرنیه چشم بزرگ و كدر می شود.

افراد در معرض گلوکوم

عوامل مستعد كننده بر حسب نوع گلوكوم متفاوت است:

  • زیادی فشار چشم، سن بالای 40 سال، سابقه فامیلی گلوكوم، نزدیك بینی، زیادی فشار خون، بیماری قلبی، دیابت و استفاده دراز مدت از كورتون همگی می توانند فرد را مستعد به ابتلا به گلوكوم زاویه باز كنند.
  •  سن بالا، سابقه فامیلی گلوكوم حاد،‌دوربینی و استفاده از قطره های گشاد كننده مردك در افراد مستعد می تواند فرد را مستعد گلوكوم زاویه بسته حاد كند.

پیشگیری

با توجه به اینكه شایعترین نوع گلوكوم یعنی گلوكوم زاویه باز تا مراحل پیشرفته بیماری نشانه ای ندارد، تنها راه اینكه بدانیم آیا مبتلا به گلوكوم هستیم یا نه این است كه تحت معاینه كامل چشم پزشكی قرار می گیریم. به ویژه افراد بالای 40 سال بهتر است سالانه تحت معاینه چشم پزشكی قرار گیرند.
همچنین افرادی كه در فامیل خود یك فرد مبتلا به گلوكوم دارند حتما لازمست تحت معاینه چشمی قرار گیرند.
نكته دیگر توجه داشتن به علائم گلوكوم حاد یعنی تاری دید همراه درد چشم، قرمزی چشم، دیدن هاله اطراف نورها، سردرد، تهوع  است تا در صورت بروز به سرعت به چشم پزشك مراجعه شود.
در مورد نوزادان باید معاینه چشم پزشكی در بدو تولد صورت گیرد و علاوه بر ویزیت منظم چشم پزشكی پدر و مادر توجه به شكل ظاهری چشم و علائم غیر طبیعی مثل اشك ریزش و ترس از نور در نوزاد یا شیرخوار خود داشته باشند.


درمان

درمان گلوكوم را می توان به دو گروه بزرگ طبی و جراحی تقسیم كرد درمان طبی شامل استفاده از داروها و قطره های چشمی متنوعی است كه بر حسب نوع بیماری تجویز میشود. نكته مهم در درمان طبی این است كه داروها باید به طور بسیار منظم و مطابق دستور چشم پزشك استفاده شود تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود. درمان های جراحی متنوعی نیز برای گلو كوم وجود دارد كه برحسب نوع گلوكوم ممكن است توسط لیزر یا عمل جراحی صورت گیرد.

پیش آگهی

در صورتی كه گلوكوم به موقع تشخیص داده نشود و درمان نگردد می تواند موجب از بین رفتن بینایی شود. با توجه به این كه درمان های موجود تنها می تواند مانع از پیشرفت بیشتر بیماری شود، بنابراین هر چه بیماری در مرحله زودتری تشخیص داده شود می توان كمك بیشتری به حفظ بینایی فرد كرد.